Autorinnen, Journalisten und Künstler aus Europa fordern Freilassung von Deniz Göktaş

Die Erklärung wurde von 124 in Europa lebenden Autorinnen und Autoren, Zeichnerinnen und Zeichnern, Journalistinnen und Journalisten, Verlegerinnen und Verlegern, Theaterschaffenden, Musikerinnen und Musikern, Volkssängerinnen und Volkssängern, Karikaturistinnen und Karikaturisten sowie Künstlerinnen und Künstlern unterzeichnet.

 

 

BRÜSSEL, 05.07.2026- Mehr als 120 in Europa lebende Autorinnen und Autoren, Zeichnerinnen und Zeichner, Journalistinnen und Journalisten, Verlegerinnen und Verleger sowie Künstlerinnen und Künstler haben in einer gemeinsamen Erklärung die Freilassung des türkischen Stand-up-Satirikers Deniz Göktaş gefordert.

Unter den Unterzeichnerinnen und Unterzeichnern befinden sich unter anderem der erste türkischstämmige Kabarettist Deutschlands, Şinasi Dikmen, die Theatermacher Atilla Cansever, İbrahim Yarar, Şaban Ol und Hilal Nesin, die Volkssänger Âşık Şahturna und Ozan Emekçi, der Künstler Ferhat Tunç, der Rapper Ezhel, die Journalistinnen, Journalisten und Autorinnen und Autoren Doğan Özgüden, İnci Tuğsavul, Osman Okkan, Gürsel Köksal, Atilla Keskin, Can Dündar, Nihat Kemal Ateş, Haydar Eroğlu und Murat Tuncel sowie die Karikaturisten İsmail Doğan, Hayati Boyacıoğlu und Erdoğan Karayel und der Humorautor Erdinç Utku.

Die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner leben unter anderem in Deutschland, Belgien, den Niederlanden, Österreich, Schweden, Frankreich, Großbritannien, der Schweiz und Irland.

Forderung nach Freilassung

In der Erklärung fordern die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner, dass Deniz Göktaş freigelassen wird. Sie verweisen darauf, dass Gedanken- und Meinungsfreiheit, Kunst und Humor unverzichtbare Bestandteile demokratischen Lebens seien.

Humor, der eine Gesellschaft zum Nachdenken bringe und sie beim Lachen zum Hinterfragen anrege, gehöre zu den wesentlichen Elementen einer demokratischen Ordnung. Künstlerinnen, Künstler und Satirikerinnen und Satiriker hätten im Laufe der Geschichte immer wieder Machtverhältnisse, gesellschaftliche Widersprüche und den Alltag kritisch beleuchtet.

Meinungsfreiheit und Rechtsstaatlichkeit

Die Erklärung betont, dass Kritik, Humor und Kunst in demokratischen Gesellschaften nicht bestraft, sondern geschützt werden müssten. Die Ablehnung einer Meinung könne niemals ein Grund sein, sie mit strafrechtlichen Mitteln zum Schweigen zu bringen.

Die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner erinnern in diesem Zusammenhang an grundlegende rechtsstaatliche Prinzipien wie die Unschuldsvermutung, das Recht auf ein faires Verfahren und den Grundsatz der Verhältnismäßigkeit.

Verweis auf Artikel 10 der EMRK

Besonders hervorgehoben wird Artikel 10 der Europäischen Menschenrechtskonvention, die auch die Türkei ratifiziert hat. Die Meinungsfreiheit schütze nicht nur allgemein akzeptierte oder als harmlos empfundene Äußerungen, sondern auch störende, kritische und humoristische Ausdrucksformen.

In der Erklärung heißt es, eine Demokratie bleibe unvollständig und verkümmere, wenn Kunst und Humor nicht frei seien.

EGMR-Urteil Eon gegen Frankreich

Die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner verweisen zudem auf das Urteil Eon gegen Frankreich des Europäischen Gerichtshofs für Menschenrechte aus dem Jahr 2013. Darin habe der Gerichtshof betont, dass Satire eine legitime Ausdrucksform sei, die ihrem Wesen nach Elemente der Übertreibung und Provokation enthalten könne.

Die Bestrafung solcher Äußerungen könne eine abschreckende Wirkung auf die demokratische öffentliche Debatte entfalten, heißt es in der Erklärung.

„Humor, der nicht schweigt“

Ein zentraler Satz des Appells lautet:

„Humor, der nicht schweigt, ist Denken, das sich nicht zum Schweigen bringen lässt.“

Die Erklärung stellt Deniz Göktaş damit nicht nur als Einzelfall dar, sondern ordnet den Vorgang in eine breitere Debatte über Kunstfreiheit, Satire und demokratische Streitkultur ein.

Anatoliens Tradition von Humor und Satire

Die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner verweisen außerdem auf die lange Humor- und Satiretradition Anatoliens. Genannt werden Nasreddin Hodscha, die Bektaschi-Anekdoten, Mevlana sowie Karagöz und Hacivat.

Auch die moderne schriftliche Satire im Osmanischen Reich wird erwähnt: Mit der Zeitschrift Diyojen habe sich im Jahr 1870 eine moderne schriftliche Satiretradition institutionalisiert.

Vor diesem Hintergrund müssten sich Künstlerinnen, Künstler und Satirikerinnen und Satiriker ohne Angst vor strafrechtlichen Sanktionen frei äußern können, heißt es in dem Appell.

Besorgnis über Untersuchungshaft

Die gegen Deniz Göktaş verhängte Untersuchungshaft betrachten die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner aus Sicht der Meinungsfreiheit als besorgniserregend. Sie verurteilen die Entscheidung und fordern eine erneute Prüfung im Lichte von Artikel 10 der Europäischen Menschenrechtskonvention.

Göktaş war wegen einiger humoristischer Äußerungen in seiner letzten Vorstellung unter den Vorwürfen der „Beleidigung des Staatspräsidenten“ und der „öffentlichen Herabwürdigung religiöser Werte“ inhaftiert worden.

Appell an die demokratische Öffentlichkeit

Die Unterzeichnerinnen und Unterzeichner erwarten, dass Deniz Göktaş unter Wahrung der Grund- und Freiheitsrechte unverzüglich freigelassen wird.

Abschließend wünschen sie sich eine Zukunft, in der Polarisierung wieder dem Frieden und der Toleranz weicht, freies Denken herrscht und auch die Freude ihren Platz hat.

Die Erklärung wurde bislang von 124 in Europa lebenden Autorinnen und Autoren, Zeichnerinnen und Zeichnern, Journalistinnen und Journalisten, Verlegerinnen und Verlegern, Theaterschaffenden, Musikerinnen und Musikern, Volkssängerinnen und Volkssängern, Karikaturistinnen und Karikaturisten sowie Künstlerinnen und Künstlern unterzeichnet – Tendenz steigend.

1- İbrahim Yarar (Theaterregisseur – Niederlande)
2- Erdinç Utku (Humorautor und Theaterregisseur – Belgien)
3- Aşık Şahturna (Volkssänger und Aktivist – Deutschland)
4- Ezhel (Rapper – Deutschland)
5- Doğan Özgüden (Journalist, Autor – Belgien)
6- İnci Tuğsavul (Journalistin, Autorin – Belgien)
7- Can Dündar (Journalist, Autor – Deutschland)
8- Ozan Şiar (Autor, Künstler, Dichter und Journalist – Deutschland)
9- Haydar Eroğlu (Dichter – Niederlande)
10- İsmail Doğan (Karikaturist – Belgien)
11- Birol Kılıç (Verleger, Autor – Österreich)
12- Gürsel Köksal (Journalist, Autor – Deutschland)
13- Attilla Keskin (Autor – Deutschland)
14- Erdoğan Karayel (Karikaturist – Deutschland)
15- Ali Cabbar (Künstler und Autor – Belgien)
16- Nihat Kemal Ateş (Dichter – Belgien)
17- Tanar Çatalpınar (Künstler – Belgien)
18- Sibel Dinçer (Theaterschaffende, Musikerin – Belgien)
19- Atilla Cansever (Theater Ulüm, Theaterregisseur – Deutschland)
20- Mehmet Tanlı (Journalist – Deutschland)
21- Mehmet Emin Alkanlar (Journalist – Niederlande)
22- Adil Yiğit (Journalist – Deutschland)
23- Süheyla Kaplan (Journalistin – Deutschland)
24- Ufuk Evlâ Bostan (Journalistin – Deutschland)
25- Ali Bağseven (Kultur- und Kunstorganisator – Belgien)
26- Doz. Dr. Hıdır Eren Çelik (Autor – Deutschland)
27- Murat Çakır (Autor – Deutschland)
28- Murat Saydam (Dichter, Autor und Radiomoderator – Belgien)
29- Selçuk Şahin Polat (Autor – Deutschland)
30- Ferman F. Karayığit (Theaterregisseur – Deutschland)
31- Kasım Palabıyık (Theaterschauspieler – Deutschland)
32- Leyla Dönmez Suveren (Malerin – Deutschland)
33- Ali Temiz (Musiker – Deutschland)
34- Nida Sevindik (Schauspielerin – Deutschland)
35- Meryem Ağgül (Schauspielerin – Deutschland)
36- Nuhmettin Karagül (Leiter einer Theatergruppe – Deutschland)
37- Serpil Yıldız (Schauspielerin – Deutschland)
38- Pakize Palabıyık (Leiterin einer Theatergruppe – Deutschland)
39- Maviş Güneşer (Musikerin – Deutschland)
40- Reyhan Kuyumcu (Regisseurin – Deutschland)
41- Fatma Çiftçi (Schauspielerin – Deutschland)
42- Gülşure Keskin (Musikerin – Deutschland)
43- Taner Tanrıverdi (Musiker – Deutschland)
44- Orhan Çelik (Autor – Deutschland)
45- Ümmü Yılmaz (Schauspielerin – Frankreich)
46- Nurcan Keskin (Theaterschaffende – Deutschland)
47- Mehmet Esatoğlu (Theaterregisseur – Deutschland/Türkei)
48- Sevim Tarhan (Dichterin/Autorin – Deutschland)
49- Ali Rıza Korkut (Theaterschaffender/Ausbilder – Deutschland)
50- Erdal Boyoğlu (Autor – Deutschland)
51- Ali Haydar Nergis (Journalist – Schweden)
52- Faruk Eskioğlu (Journalist, Autor – Großbritannien)
53- İbrahim Eroğlu (Autor/Dichter – Niederlande)
54- Yalçın Baykul (Autor – Deutschland)
55- Arif Bektaş (Journalist – Großbritannien)
56- Hasan Boz (Journalist, Autor – Großbritannien)
57- Sedat Sarıcı (Musiker, Autor – Großbritannien)
58- Fergül Yücel (Bildhauerin, Autorin – Großbritannien)
59- Nevzat Çopur (Maler – Belgien)
60- Kadir Kankılıç (Komponist, Musiker – Belgien)
61- Ali Çarman (Journalist, Autor – Deutschland)
62- Mevlüt Asar (Autor – Deutschland)
63- Prof. Dr. H. Neşe Özgen (Autorin – Deutschland)
64- Zeki Rüzgar (Journalist – Deutschland)
65- Cem Duman (Verleger, Autor – Niederlande)
66- Medine Durmann (Journalistin – Deutschland)
67- Aslı Filiz (Malerin – Deutschland)
68- Kazım Gündoğan (Forscher, Autor – Deutschland)
69- Ozan Emekçi (Volkssänger – Deutschland)
70- Ümit Kaya (Dichter, Musiker – Deutschland)
71- Şükrü Yıldız (Journalist – Deutschland)
72- Kenan Taşkesen (Theaterschaffender – Deutschland)
73- Zerrin Buğday (Musikerin – Deutschland)
74- Işın Ertürk (Journalistin – Deutschland)
75- Ferhat Tunç (Künstler – Deutschland)
76- Hasan Hayri Ateş (Autor – Deutschland)
77- Yaşar Kahraman (Musiker – Deutschland)
78- Seher Yeğin (Autorin – Deutschland)
79- İlhan Atasoy (Kabarettist und Autor – Deutschland)
80- Canan Kayışlı (Autorin – Deutschland)
81- Kazım Cumert (Autor – Niederlande)
82- Cemal Akça (Autor, Fotograf – Niederlande)
83- Recai Aksu (Journalist – Deutschland)
84- Ahmet Sefa (Autor – Niederlande)
85- Aytekin Kılıç (Saz-Musiker – Belgien)
86- Kamil Aydemir (Dichter – Niederlande)
87- Bülent Kaya (Autor – Schweiz)
88- Agop Yıldız (Volkssänger – Niederlande)
89- Sırrı Ayhan (Autor – Deutschland)
90- Serap Varan (Dichterin – Niederlande)
91- Cahide Özer (Dichterin – Deutschland)
92- Gani Cansever (Dichter, Volkssänger – Deutschland)
93- Ali Yıldırım (Autor, Künstler – Niederlande)
94- Sabri Varan (Autor, Fotograf – Deutschland)
95- Yaşar Çiçekdemir (Autor – Niederlande)
96- Murat Tuncel (Autor, Journalist – Niederlande)
97- Ali Gümüş (Dichter – Niederlande)
98- İrfan Erdoğan (Autor – Deutschland)
99- Halit Umar (Autor, Dichter – Niederlande)
100- Hilal Nesin (Theaterschaffende und Autorin – Frankreich)
101- Şinasi Dikmen (Kabarettist und Autor – Deutschland)
102- Şaban Ol (Theaterregisseur und Autor – Niederlande)
103- Hıdır Murat Doğan (Künstler, Autor – Deutschland)
104- Mustafa Temel (Journalist – Deutschland)
105- Selma Koçiva (Autorin – Deutschland)
106- Mehmet Taş (Autor – Großbritannien)
107- Hayati Boyacıoğlu (Karikaturist – Deutschland)
108- Osman Okkan (Journalist – Deutschland)
109- Selman Şimşek (Dichter, Autor, Verleger – Niederlande)
110- Gülnar Meral (Dichterin, Theaterschaffende – Niederlande)
111- Berin Uyar (Autorin – Deutschland)
112- Nilüfer Yıldırım (Dichterin – Niederlande)
113- Erkan Pehlivan (Journalist – Deutschland)
114- Seda Şanlıer (Journalistin – Schweden)
115- Yener Orkunoğlu (Autor – Deutschland)
116- Çağdaş Gökbel (Journalist, Autor – Irland)
117- Vicdan Özerdem (Autorin – Deutschland)
118- Sultan Karataş (Dichterin, Autorin – Großbritannien)
119- Olcay Jennings (Übersetzerin – Großbritannien)
120- Aslı Erdoğan (Autorin – Deutschland)
121- Erhan Eren (Produzent, Regisseur – Deutschland)
122- Mustafa Bozdurgut (Journalist – Deutschland)
123- Haydar Doğan (Dichter, Autor – Deutschland)
124- Bektaş Tosun (Dichter, Autor, Forscher – Niederlande)

 

DEUTSCH

Der türkische Stand-up-Satiriker Deniz Göktaş soll freigelassen werden!

Gemeinsame Erklärung von in Europa lebenden Journalistinnen und Journalisten, Autorinnen und Autoren, Zeichnerinnen und Zeichnern sowie Künstlerinnen und Künstlern

Deniz Göktaş ist ein türkischer Humorautor, Stand-up-Künstler und Satiriker, dessen Arbeit von schwarzem Humor, politischer Satire, Selbstironie und scharfen gesellschaftskritischen Beobachtungen geprägt ist. Er nimmt Machtverhältnisse ebenso aufs Korn wie die Opposition, das eigene gesellschaftliche Milieu und nicht zuletzt sich selbst.

Seine Stand-up-Show „Ölü Deniz“ wurde auf YouTube fast zehn Millionen Mal angesehen; nachdem sie viral gegangen war, wurden gegen ihn Ermittlungen wegen der Vorwürfe der „Beleidigung des Staatspräsidenten“ und der „öffentlichen Herabwürdigung religiöser Werte“ eingeleitet. Medienberichten zufolge wurde Göktaş bei seiner Rückkehr aus dem Ausland am Flughafen Istanbul festgenommen; nach der Gesundheitskontrolle wurde er mit auf dem Rücken angelegten Handschellen zur Polizei gebracht. Diese Form der Behandlung erfüllt uns im Hinblick auf Meinungsfreiheit, Menschenwürde und den Grundsatz der Verhältnismäßigkeit mit großer Sorge und Betroffenheit.

Als in Europa lebende Journalistinnen und Journalisten, Autorinnen und Autoren, Zeichnerinnen und Zeichner sowie Künstlerinnen und Künstler betrachten wir die Gedanken- und Meinungsfreiheit, die Kunst und den Humor als unverzichtbare Bestandteile demokratischen Lebens.

Humor, der die Gesellschaft zum Nachdenken bringt und sie beim Lachen zum Hinterfragen anregt, gehört zu den unverzichtbaren Elementen einer demokratischen Ordnung. Künstlerinnen und Künstler sowie Satirikerinnen und Satiriker haben im Laufe der Geschichte Werke geschaffen, die Machtverhältnisse, gesellschaftliche Widersprüche und den Alltag kritisch beleuchten; diese schöpferische Arbeit zählt zu den wichtigsten Bereichen der Meinungsfreiheit.

Kritik, Humor und Kunst sind in demokratischen Gesellschaften keine Bereiche, die bestraft, sondern solche, die geschützt werden müssen. Die Ablehnung einer Meinung kann niemals ein Grund sein, sie mit strafrechtlichen Mitteln zum Schweigen zu bringen. Die Grundprinzipien des Rechts verlangen, dass die Unschuldsvermutung, das Recht auf ein faires Verfahren und der Grundsatz der Verhältnismäßigkeit unter allen Umständen gewahrt bleiben.

Gemäß Artikel 10 der Europäischen Menschenrechtskonvention, die auch die Türkei ratifiziert hat, schützt die Meinungsfreiheit nicht nur allgemein akzeptierte oder als harmlos empfundene Äußerungen, sondern auch störende, kritische und humoristische Ausdrucksformen. Wo Kunst und Humor nicht frei sind, bleibt auch die Demokratie zwangsläufig unvollständig und verkümmert. So hat der Europäische Gerichtshof für Menschenrechte im Urteil Eon gegen Frankreich (2013) hervorgehoben, dass Satire eine legitime Ausdrucksform ist, die ihrem Wesen nach Elemente der Übertreibung und Provokation enthalten kann, und dass die Bestrafung solcher Äußerungen eine abschreckende Wirkung auf die demokratische öffentliche Debatte entfaltet.

Humor, der nicht schweigt, ist Denken, das sich nicht zum Schweigen bringen lässt.

In Anatolien, das den weltweit bekannten Volksphilosophen und Meister des Humors Nasreddin Hodscha hervorgebracht hat, das in den Erzählungen von Nasreddin Hodscha und den Bektaschi-Anekdoten seinen scharfen Geist und seine Toleranz sichtbar macht, in dem ein Symbol der Toleranz wie Mevlana aufblühte und in dem Karagöz und Hacivat entstanden sind, müssen Künstlerinnen und Künstler sowie Satirikerinnen und Satiriker sich frei äußern können, ohne strafrechtliche Sanktionen befürchten zu müssen.

Als Erbinnen und Erben einer Kultur, in der sich mit „Diyojen“ im Jahr 1870 die moderne schriftliche Satire im Osmanischen Reich institutionalisierte, rufen wir daher die gesamte demokratische Öffentlichkeit dazu auf, für Meinungsfreiheit, Rechtsstaatlichkeit und das Recht auf ein faires Verfahren einzutreten. Die gegen Deniz Göktaş verhängte Untersuchungshaft betrachten wir aus Sicht der Meinungsfreiheit als besorgniserregend und verurteilen sie.

Wir bekräftigen unsere Überzeugung, dass eine freie Gesellschaft eine Gesellschaft ist, die mit Kritik und Humor im Frieden lebt, und fordern, dass die Entscheidung im Lichte von Artikel 10 der Europäischen Menschenrechtskonvention erneut geprüft wird.

Wir erwarten, dass Deniz Göktaş, der wegen einiger humoristischer Äußerungen in seiner letzten Vorstellung unter den Vorwürfen der „Beleidigung des Staatspräsidenten“ und der „öffentlichen Herabwürdigung religiöser Werte“ inhaftiert wurde, unter Wahrung der Grund- und Freiheitsrechte unverzüglich freigelassen wird.

Wir wünschen uns eine Zukunft, in der die Polarisierung wieder dem Frieden und der Toleranz weicht, in der freies Denken herrscht und auch die Freude ihren Platz hat.

Diesen Appell richten wir mit Respekt an die demokratische Öffentlichkeit.

ENGLISH

The Turkish Stand-up Satirist Deniz Göktaş Should Be Released!

Joint Statement by Journalists, Writers, Cartoonists, and Artists Living in Europe

Deniz Göktaş is a Turkish humor writer, stand-up artist, and satirist whose work is shaped by black humor, political satire, self-irony, and sharp observations of society. He takes aim at power structures as well as the opposition, his own social milieu, and not least himself.

His stand-up show “Ölü Deniz” has been viewed almost ten million times on YouTube. After the show went viral, an investigation was launched against him on allegations of “insulting the President” and “publicly denigrating religious values.” According to media reports, Göktaş was detained at Istanbul Airport upon his return from abroad; after a medical examination, he was taken to the police with his hands cuffed behind his back. This form of treatment fills us with great concern and dismay with regard to freedom of expression, human dignity, and the principle of proportionality.

As journalists, writers, cartoonists, and artists living in Europe, we regard freedom of thought and expression, art, and humor as indispensable components of democratic life.

Humor that makes society think and encourages it to question while laughing is one of the indispensable elements of a democratic order. Throughout history, artists and satirists have created works that critically examine power structures, social contradictions, and everyday life; this creative work is among the most important spheres of freedom of expression.

In democratic societies, criticism, humor, and art are not areas to be punished, but values that must be protected. Disagreeing with an opinion can never justify silencing it through criminal sanctions. The fundamental principles of law require that the presumption of innocence, the right to a fair trial, and the principle of proportionality be upheld under all circumstances.

Pursuant to Article 10 of the European Convention on Human Rights, which Türkiye has also ratified, freedom of expression protects not only generally accepted statements or those regarded as harmless, but also disturbing, critical, and humorous forms of expression. Where art and humor are not free, democracy itself inevitably remains incomplete and stunted. Indeed, in Eon v. France (2013), the European Court of Human Rights emphasized that satire is a legitimate form of expression which, by its nature, may contain elements of exaggeration and provocation, and that punishing such expressions has a chilling effect on democratic public debate.

Humor that does not remain silent is thought that cannot be silenced.

In Anatolia, which gave rise to the world-renowned folk philosopher and humorist Nasreddin Hodja, where sharp wit and tolerance are reflected in the stories of Nasreddin Hodja and the Bektashi anecdotes, where a symbol of tolerance such as Mevlana flourished, and where Karagöz and Hacivat emerged, artists and satirists must be able to express themselves freely without fear of criminal sanctions.

As heirs to a culture in which modern written satire became institutionalized in the Ottoman Empire with Diyojen in 1870, we therefore call upon the entire democratic public to stand up for freedom of expression, the rule of law, and the right to a fair trial. We consider the pre-trial detention imposed on Deniz Göktaş deeply troubling from the perspective of freedom of expression, and we condemn it.

We reaffirm our conviction that a free society is one that lives in peace with criticism and humor, and we call for the decision to be reviewed in light of Article 10 of the European Convention on Human Rights.

We expect Deniz Göktaş, who was detained over several humorous remarks in his latest performance on allegations of “insulting the President” and “publicly denigrating religious values,” to be released immediately, with due regard for fundamental rights and freedoms.

We wish for a future in which polarization once again gives way to peace and tolerance, in which free thought prevails, and in which joy also has its rightful place.

We respectfully address this appeal to the democratic public.

FRANÇAIS

Que Deniz Göktaş soit libéré !

En tant qu’écrivains, dessinateurs, journalistes et artistes vivant en Europe, nous considérons la liberté de pensée et d’expression, l’art et l’humour comme des composantes indissociables de la vie démocratique.

L’humour, qui fait réfléchir la société tout en la faisant rire et s’interroger, est l’un des éléments indispensables de la vie démocratique. Tout au long de l’histoire, les artistes et les humoristes ont produit des œuvres critiquant le pouvoir, les contradictions sociales et la vie quotidienne ; cette production a été l’un des domaines les plus importants de la liberté d’expression.

La critique, l’humour et l’art sont, dans les sociétés démocratiques, des domaines à protéger et non à sanctionner. Le désaccord avec une idée ne peut justifier de la faire taire par une sanction pénale. Les principes fondamentaux du droit exigent le respect en toutes circonstances de la présomption d’innocence, du droit à un procès équitable et du principe de proportionnalité.

Conformément à l’article 10 de la Convention européenne des droits de l’homme, dont la Turquie est signataire, la liberté d’expression garantit non seulement les idées bien accueillies ou jugées inoffensives, mais aussi les expressions dérangeantes, critiques et humoristiques. Dans une société où l’art et l’humour ne sont pas libres, la démocratie ne peut être qu’incomplète et rabougrie. La Cour européenne des droits de l’homme, dans l’arrêt Eon c. France, a d’ailleurs souligné que la satire est une forme d’expression légitime comportant des éléments d’exagération et de provocation, et que la sanction de ce type d’expression aurait un effet dissuasif sur le débat public démocratique.

L’humour qui ne se tait pas est une pensée qu’on ne peut réduire au silence.

En Anatolie, terre qui a vu naître Nasreddin Hodja — philosophe populaire et maître de l’humour connu dans le monde entier —, où l’esprit de tolérance incarné par Mevlana s’est épanoui, où les récits de Nasreddin Hodja et des Bektachis témoignent d’un esprit vif et de tolérance, et où sont nés Karagöz et Hacivat, les artistes et les humoristes doivent pouvoir s’exprimer librement, sans crainte de sanction pénale.

C’est pourquoi, en tant qu’héritiers d’une culture où l’humour écrit moderne s’est institutionnalisé avec Diyojen (1870) sous l’Empire ottoman, nous invitons l’ensemble de l’opinion démocratique à défendre la liberté d’expression, l’État de droit et le droit à un procès équitable. Nous jugeons préoccupante, du point de vue de la liberté d’expression, la décision d’arrestation prise à l’encontre de Deniz Göktaş, et nous la condamnons.

Nous réaffirmons notre conviction qu’une société libre est une société en paix avec la critique et l’humour, et demandons que cette décision soit réexaminée à la lumière de l’article 10 de la Convention européenne des droits de l’homme.

Göktaş, arrêté pour « insulte au président de la République » et « dénigrement public des valeurs religieuses » en raison de certaines expressions humoristiques utilisées lors de son dernier spectacle, doit être immédiatement remis en liberté dans le cadre des droits et libertés fondamentaux. Nous souhaitons qu’à la polarisation succèdent de nouveau la paix et la tolérance, et qu’advienne un avenir joyeux où règne la liberté de pensée.

Nous portons ceci respectueusement à la connaissance de l’opinion publique.

NEDERLANDS

Laat Deniz Göktaş vrij!

Als schrijvers, cartoonisten, journalisten en kunstenaars die in Europa wonen, beschouwen wij de vrijheid van denken en meningsuiting, kunst en satire als onlosmakelijke onderdelen van een democratische samenleving.

Satire die mensen aan het lachen maakt én tegelijkertijd aan het denken zet, is een wezenlijk onderdeel van de democratie. Door de geschiedenis heen hebben kunstenaars en satirici werken gecreëerd waarin machthebbers, maatschappelijke tegenstellingen en het dagelijkse leven kritisch worden belicht. Dergelijke artistieke expressie vormt een van de belangrijkste uitingen van de vrijheid van meningsuiting.

Kritiek, satire en kunst zijn in een democratische samenleving geen zaken die bestraft moeten worden, maar waarden die bescherming verdienen. Het oneens zijn met een mening kan nooit een rechtvaardiging vormen om die met strafrechtelijke middelen het zwijgen op te leggen. De fundamentele beginselen van de rechtsstaat vereisen dat het vermoeden van onschuld, het recht op een eerlijk proces en het proportionaliteitsbeginsel onder alle omstandigheden worden gerespecteerd.

Overeenkomstig artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarbij ook Turkije partij is, beschermt de vrijheid van meningsuiting niet alleen opvattingen die worden gewaardeerd of als onschadelijk worden beschouwd, maar ook uitingen die schokkend, kritisch of satirisch zijn. In een samenleving waar kunst en satire niet vrij zijn, blijft ook de democratie onvermijdelijk onvolledig en verzwakt. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in de zaak Eon t. Frankrijk bevestigd dat satire een legitieme vorm van meningsuiting is die wordt gekenmerkt door overdrijving en provocatie, en dat het bestraffen ervan een afschrikkend effect heeft op het democratische publieke debat.

Satire die niet zwijgt, is een gedachte die niet het zwijgen kan worden opgelegd.

In Anatolië – het land dat Nasreddin Hodja, de wereldwijd bekende volksfilosoof en meester van de humor, heeft voortgebracht; waar de geest van verdraagzaamheid, belichaamd door Mevlana, tot bloei kwam; waar de verhalen van Nasreddin Hodja en Bektaşi getuigen van scherpe geest en tolerantie; en waar Karagöz en Hacivat zijn ontstaan – moeten kunstenaars en satirici zich vrij kunnen uiten zonder vrees voor strafrechtelijke vervolging.

Als erfgenamen van een cultuur waarin de moderne geschreven satire in het Ottomaanse Rijk werd geïnstitutionaliseerd met Diyojen (1870), roepen wij de volledige democratische publieke opinie op om de vrijheid van meningsuiting, de rechtsstaat en het recht op een eerlijk proces te verdedigen. Wij beschouwen het bevel tot voorlopige hechtenis tegen Deniz Göktaş als bijzonder zorgwekkend vanuit het oogpunt van de vrijheid van meningsuiting en veroordelen deze beslissing.

Wij herhalen onze overtuiging dat een vrije samenleving een samenleving is die kritiek en satire omarmt en vragen dat deze beslissing opnieuw wordt beoordeeld in het licht van artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Deniz Göktaş werd aangehouden op beschuldiging van “belediging van de president” en “het publiekelijk beledigen van religieuze waarden”, uitsluitend op basis van enkele satirische uitspraken tijdens zijn meest recente voorstelling. Wij roepen op tot zijn onmiddellijke vrijlating met eerbiediging van zijn fundamentele rechten en vrijheden en spreken de hoop uit op een toekomst waarin polarisatie opnieuw plaatsmaakt voor vrede en verdraagzaamheid, en waarin vrij denken kan bloeien.

Wij brengen deze verklaring met alle respect onder de aandacht van het publiek.

TÜRKÇE

Deniz Göktaş Serbest Bırakılsın!

Avrupa’da yaşayan yazarlar, çizerler, gazeteciler ve sanatçılar olarak; düşünce ve ifade özgürlüğünü, sanatı ve mizahı demokratik yaşamın ayrılmaz parçaları olarak görüyoruz.

Toplumu düşündüren, güldürürken sorgulatan mizah, demokratik yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biridir. Sanatçılar ve mizahçılar, tarih boyunca iktidarı, toplumsal çelişkileri ve gündelik hayatı eleştiren eserler üretmiş; bu üretim, ifade özgürlüğünün en önemli alanlarından biri olmuştur.

Eleştiri, mizah ve sanat, demokratik toplumlarda cezalandırılması gereken değil, korunması gereken alanlardır. Bir düşünceye katılmamak, onu cezai yaptırımla susturmanın gerekçesi olamaz. Hukukun temel ilkeleri; masumiyet karinesi, adil yargılanma hakkı ve ölçülülük ilkesinin her koşulda gözetilmesini gerektirir.

Türkiye’nin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi uyarınca ifade özgürlüğü; yalnızca beğenilen ya da zararsız görülen düşüncelerin değil, rahatsız edici, eleştirel ve mizahi ifadelerin de güvencesidir. Sanatın ve mizahın özgür olmadığı bir toplumda demokrasinin de eksik ve güdük kalması kaçınılmazdır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Eon v. France kararında, hicvin abartı ve kışkırtma unsurları taşıyan meşru bir ifade biçimi olduğunu, bu tür ifadelerin cezalandırılmasının ise demokratik kamusal tartışma üzerinde caydırıcı bir etki yaratacağını vurgulamıştır.

Susmayan mizah, susturulamayan düşüncedir.

Dünyaya mal olmuş bir halk filozofu ve mizah ustası olan Nasrettin Hoca’yı yetiştiren, Nasrettin Hoca ve Bektaşi fıkralarıyla kıvrak zekâsını ve hoşgörüsünü sergileyen, Mevlana gibi bir hoşgörü sembolünün filizlendiği, Karagöz ile Hacivat’ın doğduğu Anadolu’da sanatçılar ve mizahçılar cezai yaptırım korkusu olmadan kendilerini özgürce ifade edebilmelidir.

Bu nedenle, Osmanlı’da Diyojen (1870) ile modern yazılı mizahın kurumsallaştığı bir kültürün mirasçıları olarak tüm demokratik kamuoyunu; ifade özgürlüğüne, hukukun üstünlüğüne ve adil yargılanma hakkına sahip çıkmaya davet ediyor, Deniz Göktaş hakkında verilen tutuklama kararını, ifade özgürlüğü açısından kaygı verici buluyor ve kınıyoruz.

Özgür bir toplumun, eleştiri ve mizahla barışık bir toplum olduğuna olan inancımızı yineliyor; kararın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi ışığında yeniden değerlendirilmesini talep ediyoruz.

Son gösterisinde kullandığı bazı mizahi ifadeler gerekçe gösterilerek “Cumhurbaşkanına hakaret” ve “dini değerleri alenen aşağılama” suçlamalarıyla tutuklanan Göktaş’ın temel hak ve özgürlükler çerçevesinde hemen salıverilmesini bekliyor, kutuplaşmanın yerini tekrar barışa ve hoşgörüye bıraktığı, özgür düşüncenin egemen olduğu neşeli bir gelecek diliyoruz.

Kamuoyuna saygıyla duyururuz.

Açıklama, Avrupa’da yaşayan 124 yazar, çizer, gazeteci, yayıncı, tiyatrocu, müzisyen, halk ozanı, karikatürist ve sanatçı tarafından imzalandı.

1-İbrahim Yarar (Tiyatro Yönetmeni- Hollanda)
2- Erdinç Utku (Mizah Yazarı ve Tiyatro Yönetmeni – Belçika)
3- Aşık Şahturna (Halk Ozanı Aktivist – Almanya)
4- Ezhel (Rapçi – Almanya)
5- Doğan Özgüden (Gazeteci, Yazar – Belçika)
6- İnci Tuğsavul (Gazeteci, Yazar – Belçika)
7- Can Dündar (Gazeteci Yazar – Almanya)
8- Ozan Şiar (Yazar- Sanatçı, Şair ve Gazeteci – Almanya)
9- Haydar Eroğlu (Şair – Hollanda)
10- İsmail Doğan (Karikatürist – Belçika)
11- Birol Kılıç (Yayıncı Yazar – Avusturya)
12- Gürsel Köksal (Gazeteci Yazar – Almanya)
13- Attilla Keskin (Yazar- Almanya)
14- Erdoğan Karayel (Karikatürist – Almanya)
15- Ali Cabbar (Sanatçı ve Yazar – Belçika)
16- Nihat Kemal Ateş (Şair – Belçika)
17- Tanar Çatalpınar (Sanatçı – Belçika)
18- Sibel Dinçer (Tiyatrocu Müzisyen – Belçika)
19- Atilla Cansever ( Theater Ulüm Tiyatro Yönetmeni – Almanya)
20- Mehmet Tanlı (Gazeteci – Almanya)
21- Mehmet Emin Alkanlar (Gazeteci-Hollanda)
22- Adil Yiğit, (Gazeteci – Almanya)
23- Süheyla Kaplan (Gazeteci – Almanya)
24-Ufuk Evlâ Bostan (Gazeteci – Almanya)
25- Ali Bağseven (Sanat Organizatörü – Belçika)
26- Doç.Dr. Hıdır Eren Çelik (Yazar – Almanya)
27- Murat Çakır (Yazar – Almanya)
28- Murat Saydam (Şair Yazar Radyo Programcısı – Belçika)
29- Selçuk Şahin Polat (Yazar – Almanya)
30- Ferman F. Karayığit (Tiyatro Yönetmeni – Almanya)
31- Kasım Palabıyık (Tiyatro Oyuncusu – Almanya)
32-Leyla Dönmez Suveren ( Ressam – Almanya)
33-Ali Temiz (Müzisyen – Almanya)
34- Nida Sevindik (Oyuncu – Almanya)
35- Meryem Ağgül (Oyuncu – Almanya)
36- Nuhmettin Karagül (Tiyatro Grubu Yöneticisi – Almanya)
37- Serpil Yıldız ( Oyuncu – Almanya)
38- Pakize Palabıyık ( (Tiyatro Grubu Yöneticisi – Almanya)
39- Maviṣ Güneșer (Müzisyen – Almanya)
40- Reyhan Kuyumcu (Yönetmen – Almanya)
41- Fatma Çiftçi (Oyuncu- Almanya)
42- Gülşure Keskin (Müzisyen – Almanya)
43- Taner Tanrıverdi (Müzisyen – Almanya)
44- Orhan Çelik (Yazar- Almanya)
45- Ümmü Yılmaz (Oyuncu – Fransa)
46- Nurcan Keskin (Tiyatrocu – Almanya)
47- Mehmet Esatoğlu (Tiyatro Yönetmeni- Almanya/Türkiye)
48- Sevim Tarhan (Șair/Yazar – Almanya)
49- Ali Riza Korkut (Tiyatrocu/Eğitmen – Almanya)
50- Erdal Boyoğlu (Yazar- Almanya)
51- Ali Haydar NERGİS (Gazeteci – İsveç)
52- Faruk Eskioğlu (Gazeteci Yazar – İngiltere)
53- İbrahim Eroğlu (Yazar/Şair – Hollanda)
54- Yalçın Baykul (Yazar – Almanya)
55- Arif Bektas (Gazeteci – İngiltere)
56- Hasan Boz (Gazeteci Yazar – İngiltere)
57- Sedat SARICI (Müzisyen Yazar – İngiltere)
58- Fergül Yücel (Heykeltraş Yazar – İngiltere)
59- Nevzat Çopur (Ressam – Belçika)
60- Kadir Kankılıç ( Besteci Müzisyen – Belçika)
61- Ali Çarman (Gazeteci Yazar – Almanya)
62- Mevlüt Asar (Yazar – Almanya)
63- Prof. de. H. Neşe Özgen (Yazar – Almanya)
64-Zeki Rüzgar ( Gazeteci – Almanya)
65- Cem Duman (Yayıncı-Yazar-Hollanda)
66- Medine Durmann (Gazeteci – Almanya)
67- Aslı Filiz (Ressam -Almanya)
68- Kazım Gündoğan (Araştırmacı Yazar – Almanya)
69- Ozan Emekçi (Halk Ozanı – Almanya)
70- Ümit Kaya (Şair Müzisyen – Almanya)
71- Şükrü Yıldız (Gazeteci – Almanya)
72- Kenan Taşkesen (Tiyatrocu – Almanya)
73- Zerrin Buğday ( Müzisyen – Almanya)
74- Işın Ertürk (Gazeteci – Almanya)
75- Ferhat Tunç (Sanatçı – Almanya)
76- Hasan Hayri Ateş (Yazar – Almanya)
77- Yaşar Kahraman ( Müzisyen – Almanya)
78- Seher Yeğin (Yazar – Almanya)
79- İlhan Atasoy (Kabaretist ve yazar – Almanya )
80- Canan Kayışlı (Yazar- Almanya)
81- Kazım Cumert (Yazar- Hollanda)
82- Cemal Akça (Yazar, Fotoğraf Sanatçısı- Hollanda)
83-Recai Aksu (Gazeteci,- Almanya)
84- Ahmet Sefa (Yazar- Hollanda)
85- Aytekin Kılıç (Saz Sanatçısı- Belçika)
86- Kamil Aydemir (Şair- Hollanda)
87- Bülent Kaya (Yazar – İsviçre)
88- Agop Yıldız (Halk Ozanı- Hollanda)
89- Sırrı Ayhan (Yazar- Almanya)
90- Serap Varan (Şair- Hollanda)
91- Cahide Özer (Şair- Almanya)
92- Gani Cansever (Şair Halk Ozanı- Almanya)
93- Ali Yıldırım (Yazar, Sanatçı- Hollanda)
94- Sabri Varan (Yazar Fotoğraf Sanatçısı – Almanya)
95- Yaşar Çiçekdemir (Yazar- Hollanda)
96- Murat Tuncel (Yazar Gazeteci- Hollanda)
97- Ali Gümüş (Şair- Hollanda)
98- İrfan Erdoğan (Yazar- Almanya)
99- Halit Umar (Yazar, Şair- Hollanda)
100- Hilal Nesin (Tiyatrocu ve Yazar – Fransa)
101- Şinasi Dikmen (Kabaretist ve yazar – Almanya)
102- Şaban Ol (Tiyatro Yönetmeni ve Yazar – Hollanda)
103- Hıdır Murat Doğan (Sanatçı Yazar – Almanya)
104- Mustafa Temel (Gazeteci -Almanya)
105- Selma Koçiva (Yazar- Almanya)
106-Mehmet Tas (Yazar – İngiltere)
107- Hayati Boyacıoğlu (Karikatürist – Almanya)
108- Osman Okkan (Gazeteci – Almanya)
109- Selman Şimsek (Şair, Yazar, Yayıncı- Hollanda)
110- Gülnar Meral (Şair, Tiyatro Sanatçısı- Hollanda)
111- Berin Uyar (Yazar – Almanya)
112- Nilüfer Yıldırım (Şair- Hollanda)
113- Erkan Pehlivan (Gazeteci – Almanya)
114- Evet: Seda Şanlıer (Gazeteci- İsveç)
115- Yener Orkunoğlu – (Yazar – Almanya)
116- Çağdaş Gökbel (Gazeteci Yazar – İrlanda)
117- Vicdan Özerdem( Yazar – Almanya)
118- Sultan Karataş( Şair yazar – İngiltere)
119- Olcay Jennings (Çevirmen – İngiltere)
120- Aslı Erdoğan (Yazar – Almanya)
121- Erhan Eren (Yapımcı-Yönetmen Almanya)
122- Mustafa Bozdurgut (Gazeteci – Almanya)
123- Haydar Doğan (Şair Yazar – Almanya)
124- Bektaş Tosun (Şair Yazar Araştırmacı – Hollanda)
Andreas Günes

Redaktion, Türkische Allgemeine

Picture of Andreas Günes

Andreas Günes

Redaktion, Türkische Allgemeine
Sie haben das Ende erreicht